ویژگی های خطاهای شناختی در روانشناسی- زوج درمانگر مشهد
ویژگی های خطاهای شناختی
خطاهای شناختی و افکار تحریف شده، دارای ویژگی هایی هستند که می تواند در روند شناسایی و درک بهتر آن ها کمک کننده باشد. ویژگی های خطای شناختی، عبارت اند از:
- الگوهای فکری یا باور های اغراق آمیز و تحریف شده
- افکار افراطی و نادرست در مورد یک یا چند موضوع
- بروز افکار به شکل باور ها و احساسات منفی
- انعطاف ناپذیری افکار و خطاهای شناختی
- قابل شناسایی در افکار افراد افسرده و مضطرب
علت خطاهای شناختی
خطا های شناختی بخشی از یک سیستم پیچیده تشکیل شده از افکار، رفتارها و احساسات هستند، که ریشه کاملا مشخص و یکسانی ندارند. پژوهش ها نشان نداده است که دلیل ایجاد خطا های شناختی، لزوما ابتلای افراد به اختلالاتی مانند افسردگی و اضطرابی است. اما مبتلا بودن فرد به این اختلالات روانی، می تواند عاملی برای گسترش تحریف های شناختی باشد. در واقع یک رابطه دوسویه میان مشکلات مربوط به سلامت روان و خطا های شناختی، وجود دارد. دلایل متعددی مانند عوامل فرهنگی، محیطی و اجتماعی وجود دارند که می توانند بر الگوهای فکری اثر گذاشته و باعث شکل گیری خطاهای شناختی شوند. از علت های شکل گیری خطا های شناختی، می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- عوامل فرهنگی
- عوامل محیطی
- عوامل اجتماعی
ویژگی های خطاهای شناختی در روانشناسی- زوج درمانگر مشهد
عوامل فرهنگی و خطای شناختی
عوامل فرهنگی، می تواند در ایجاد خطای شناختی اثر گذار باشد. زبان، دین و مذهب، آداب و رسوم و ارزش های اخلاقی، همگی به دو صورت مثبت و منفی بر رفتار افراد تأثیر گذاشته و به نسل های بعدی منتقل می شوند. به طور مثال یک ضرب المثل، مانند (هر چی سنگه مال پای لنگه)، می تواند باعث شکل گیری یک خطای شناختی منفی مانند تعمیم افراطی یا فاجعه سازی شود.
خطاهای شناختی و عوامل محیطی
وضعیت مالی، سطح تحصیلات و شرایط کلی زندگی می تواند بر احساس امنیت، انعطاف پذیری و نگرش افراد تأثیر گذاشته و موجب درگیر شدن افراد با خطاهای شناختی شود. به طور مثال رفاه مالی پایین، می تواند نگاه افراد نسبت به دنیا را منفی کرده و در ایجاد خطای شناختی شخصی سازی و نسبت دادن تمام نکات منفی به خود، اثر گذار باشد.
عوامل اجتماعی و خطاهای شناختی
نگاه منفی همسالان و اطرافیان می تواند باعث شکل گیری خطای شناختی شود. همچنین، رسانه ها بر عقاید، باورها، طرز تفکر و نحوه درک افراد از خود را تحت تأثیر قرار می دهند. یکی از انواع خطا های شناختی که می تواند در نتیجه عوامل منفی در فرد شکل بگیرد، خطای شناختی ذهن خوانی است.
پیامدهای خطاهای شناختی
خطاهای شناختی به دلیل تاثیر بر نحوه فکر کردن افراد، تاثیر بسیار زیادی بر شیوه های احساس، عمل و رفتار خواهند داشت. از آن جا که خطاهای شناختی باعث ایجاد تحریف واقعیت و بروز سوگیری می شوند، پیامد های منفی نیز به همراه خواهند داشت. پیامد های منفی خطاهای شناختی، عبارت اند از:
- اعتیاد و مصرف الکل، مواد مخدر و سیگار
- ایجاد احساس اضطراب، ترس و وحشت
- افزایش استرس و پایین آمدن توانایی رویارویی با عوامل استرس زا
- تقویت افکار ناشی از اختلال شخصیت مرزی (BPD)
- افزایش احتمال ابتلا به اختلال افسردگی
- درگیر شدن با افکار و اعمال وسواس گونه
- احساس ناامیدی و بی انگیزگی
- افزایش افکار خودکشی و بالا رفتن احتمال اقدام به خود کشی
- پایین آمدن عزت نفس
- خودکارآمدی ضعیف و نادیده گرفتن توانایی های خود
- درگیر شدن با نشخوار فکری
خطاهای شناختی ازدواج
خطاها و سوگیری های شناختی افراد می تواند در ازدواج و زندگی زناشویی، مشکلاتی را ایجاد کند. چرا که وجود خطاهای شناختی باعث بروز افکار و رفتار هایی می شود که معمولا منفی بوده و شریک عاطفی را اذیت می کند. لیست خطاهای شناختی رایج در ازدواج، عبارت است از:
- خطای تفکر همه یا هیچ
- خطای تعمیم افراطی
- خطای استنباط دلبخواهی
- خطای باید ها
- خطای نتیجه گیری شتابزده
- خطای بزرگنمایی و کوچکنمایی
- خطای مقایسه ناعادلانه
خطاهای شناختی در مدیریت
از مهمترین حوزه هایی که تحت تاثیر خطاهای شناختی هستند، مدیریت است. خطای شناختی در مدیریت، باعث می شود تا نگاه افراد به محیط اطراف دچار تحریف شده و ارزیابی را تحت تاثیر قرار می دهد. یکی از خطاهای شناختی مهم در مدیریت، خطای برنامه ریزی است. خطای شناختی برنامه ریزی باعث می شود افراد هنگام ارزیابی زمان و نحوه انجام یک کار دچار خطا شده و تفسیر نادرستی از واقعیت داشته باشند.
ویژگی های خطاهای شناختی در روانشناسی- زوج درمانگر مشهد
درمان خطاهای شناختی
بهترین گزینه برای درمان خطاهای شناختی، مراجعه به روانشناس خوب و استفاده از رواندرمانی است. روانشناس می تواند ریشه مشکل و علت شکل گیری خطای شناختی را بررسی کرده و در جهت درمان آن اقدام کند. با انجام راهکار های درمانی، می توان در جهت مقابله با خطاهای شناختی و درمان آن، گام برداشت. راهکار هایی که می توانند در درمان و مقابله با خطاهای شناختی، موثر باشند، عبارت اند از:
- استفاده از جلسات رواندرمانی شناختی رفتاری
- مراجعه به رواندرمانگر با رویکرد روان تحلیلی
- تهیه لیست خطاهای شناختی و دفعات فکر کردن به آن ها در طول روز
- فکر کردن در مورد افکار و به چالش کشیدن افکار غیر منطقی
- فکر کردن به این موضوع که هیچ چیز مطلق نیست و امکان خطا وجود دارد
- جایگزینی عبارت ها و جملاتی مانند “همیشه” و “هیچ چیز” با عبارت هایی مثل “گاهی اوقات”
- جلوگیری از برچسب زدن هایی مانند “تنبل” یا “زودرنج” به خود یا دیگران
- تلاش برای پیدا کردن جنبه های مثبت و مناسب یک رویداد
- یافتن شواهدی برای به چالش کشیدن افکار منفی و ناکارآمد
- تنظیم شرایط فکری منفی با پیدا کردن عبارت های مثبت جایگزین و شواهد عینی منطبق بر واقعیت
- عدم تصمیم گیری و بها دادن هنگام ناراحتی و عصبانیت
- اجتناب از فکر کردن به شیوه خشک و انعطاف ناپذیر
رواندرمانی شناختی رفتاری
یکی از درمان های مفید برای خطاهای شناختی، درمان شناختی رفتاری (cbt) است. این رویکرد با بررسی افکار و باور های ناسالم و غیر منطقی و به چالش کشیدن خطاهای شناختی، می تواند باعث درمان تحریف های شناختی افراد شود. تکنیک های درمان شناختی رفتاری، به دنبال از بین بردن رفتار ناسالم و جایگزینی افکار و رفتار آسیب زا از طریق تکنیک های رفتاری و شناختی هستند.
رواندرمانی تحلیلی
برای درمان خطاهای شناختی، به شکل عمیق و ریشه ای تر، می توان از رواندرمانی تحلیلی یا روانکاوی، استفاده کرد. در طی جلسات روان تحلیلی، دلیل شکل گرفتن خطاهای شناختی و رفتار های ناشی از آن ها بررسی می شود. با تداعی آزاد سعی می شود تا آن بخش از احساسات و افکار سرکوب شده که در تعیین باور های فرد تاثیر داشته اند، مشخص شده و چگونگی ارتباطات اولیه مهم و اثر گذار، از طریق انتقال و انتقال متقابل کشف شوند. رواندرمانی تحلیلی با تکنیک های خاص خود، فرد را نسبت به انگیزه رفتار های خود و علت داشتن چنین تفکراتی آگاه کرده و آن را درمان می کند.
